lúðurþeytarafélag Reykjavíkur 1876

Lúðurþeytarafélag (Lúðraþeytarafélag) Reykjavíkur telst með réttu vera fyrsta íslenska hljómsveitin en hún starfaði um fjörutíu ára skeið í kringum aldamótin 1900.

Lúðurþeytarafélag Reykjavíkur var stofnað fyrir stuðlan Helga Helgasonar tónskálds en hann hafði árið 1874 orðið vitni að leik konunglegrar danskrar lúðrasveitar sem lék hér á landi í tilefni af þúsund ára þjóðhátíðarafmælis Íslendinga. Hreifst Helgi svo af leik þeirra dönsku að hann fór til Danmerkur ári síðar (1875) m.a. í því skyni að læra slíkan hljóðfæraleik. Samhliða því var hann styrktur með umtalsverðri upphæð af bæjaryfirvöldum í Reykjavík til að kaupa hljóðfæri en hann, ásamt nokkrum félögum sínum í Söngfélaginu Hörpu, hafði þá þegar ákveðið að stofna slíka sveit. Helgi kom heim til Íslands með sex lúðra, ekki liggur þó fyrir af hvaða gerð þeir voru.

Vorið 1876 var sveitin, Lúðurþeytarafélag Reykjavíkur síðan formlega stofnuð og lék hún fyrst opinberlega ári síðar, á afmælisdegi konungs (Kristjáns IX) 8. apríl 1877. Meðlimir þessarar fyrstu útgáfu sveitarinnar voru sex talsins, Gísli Árnason, Eyjólfur Þorkelsson, Sveinn Jónsson, Páll Jónsson og Oddleifur Brynjólfsson, auk Helga sem stjórnaði hópnum og kenndi þeim reyndar jafnframt.

Lúðurþeytarafélagið 1882

Lúðurþeytarafélagið mátti framan af búa við æfingahúsnæðishallæri og æfði því ýmist utan húss eða í skemmum og geymsluskúrum, sagan segir m.a.s. að einu sinni hafi þeir fengið að æfa í fangaklefa í hegningarhúsinu á Skólavörðustígnum. Þegar Helgi stjórnandi byggði hæð ofan á hús sitt við Þingholtsstræi 1885 var húsnæðisvandræðum sveitarinnar þó lokið.

Sveitin starfaði lengi en árið 1902 fluttist Helgi stjórnandi búferlum til Ameríku og var nafni hennar þá breytt í Lúðrafélag Reykjavíkur um það leyti, og undir því nafni gengu hlutirnir sinn vanagang um árabil eða þar til að bæjaryfirvöld í Reykjavík sáu sér ekki fært um að styrkja starfsemina áfram. Þetta leiddi til deilna við bæjaryfirvöldin og tvívegis hætti lúðrafélagið störfum á árunum 1905 til 1908 – í heilt ár hvort skipti, og skiluðu þá hljóðfærunum til bæjarins sem hafði styrkt það á sínum tíma. Eftir síðara skiptið voru yfirvöldin ekki reiðubúin að láta félagið aftur hafa hljóðfærin en ný sveit – Lúðrasveitin Harpa fékk þau hins vegar. Það varð til þess að Lúðrafélag Reykjavíkur var lagt niður árið 1910 og liðsmenn hennar gengu flestir í hina nýju Lúðrasveit Hörpu.

Lúðurþeytarafélagið leikur á Austurvelli 1885

Ekki liggja fyrir upplýsingar um hver stýrði lúðrasveitinni í fjarveru Helga frá árinu 1902 og þar til hún hætti störfum 1910 en hann mun hafa endurreist sveitina þegar hann kom til landsins aftur árið 1914 undir gamla nafninu, en Helgi mun ekki hafa leikið sjálfur með þeirri útgáfu sem reyndar mun hafa verið kvintett sem starfaði til 1916.

Með stofnun Lúðurþeytarafélags Reykjavíkur var áhuginn vakinn og fleiri slíkar lúðrasveitir voru í kjölfarið stofnaðar víðs vegar um landið og ekki var aftur snúið. Og segja má að Lúðurþeytarafélag Reykjavíkur sé eins konar undanfari Lúðrasveitar Reykjavíkur því hún var stofnuð árið 1922 upp úr áðurnefndri Lúðrasveitinni Hörpu og Lúðrasveitinni Gígju, sem hafði verið stofnuð 1915.